Günümüz dünya siyaseti, tekil kriz alanları üzerinden değil; aynı merkezlerden beslenen, birbirine temas eden ve küresel dengeleri doğrudan etkileyen çoklu gerilim hatları üzerinden şekillenmektedir. Bu gerilim hatları yalnızca bölgesel sorunlar üretmemekte, aynı zamanda uluslararası sistemin meşruiyetini ve güvenilirliğini de ciddi biçimde tartışmalı hâle getirmektedir.

Amerika Birleşik Devletleri’nin Gazze, İran, Ortadoğu, Venezuela, Grönland ve Ukrayna bağlamında izlediği politikalar; Çin’in Tayvan ve Şincan Uygur Özerk Bölgesi’ndeki Uygur Türklerine yönelik yaklaşımı; Hindistan’ın Keşmir özelinde Müslüman halka dair tutumu; Rusya’nın Sovyetler Birliği’nin dağılmasının ardından özgürlüklerini kazanan, başta Türk soylu ülkeler olmak üzere komşu coğrafyalarla ilişkileri ve Ukrayna topraklarının, Özerk Kırım dâhil yaklaşık yüzde yirmisini fiilen işgali, bu çok cepheli küresel yaklaşımın en somut örnekleridir.

Bu politikaların ortak özelliği; güvenlik, demokrasi veya istikrar söylemleri altında, güç merkezli ve seçici bir anlayışla yürütülmeleri, uluslararası hukukun ise çoğu zaman araçsallaştırılmasıdır. Oysa bu yaklaşımlar yalnızca politika sahiplerini veya doğrudan hedef ülkeleri değil; Türkiye gibi jeopolitik konumu, tarihî birikimi ve ahlaki sorumlulukları bulunan ülkeleri de doğrudan etkilemektedir.

Dünyanın barış ve güvenliğini sağlamakla görevli Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi’nin daimi üyeleri olan ABD, Çin, Rusya, İngiltere ve Fransa’nın küresel sistem üzerindeki belirleyici etkisi, mevcut düzenin adalet ve temsil kabiliyeti konusundaki tartışmaları derinleştirmiştir. İşte tam bu noktada Türkiye, “Dünya beşten büyüktür” itirazıyla, yalnızca yapısal bir eleştiri değil; aynı zamanda ahlaki ve hukuki bir itiraz ortaya koymaktadır.

Türkiye, Gazze’den Ukrayna’ya, Keşmir’den Şincan Uygur Özerk Bölgesi’ne, Arakan’dan Somali ve Sudan’a kadar uzanan tüm kriz başlıklarına, uluslararası hukuk, Birleşmiş Milletler Şartı ve evrensel insan hakları çerçevesinde yaklaşmakta; adalet, hakkaniyet ve mazlumdan yana durma ilkesini dış politikasının merkezine yerleştirmektedir. Buna karşılık, söz konusu kriz alanlarında dünyadan “küçük beş” olarak nitelendirilebilecek güç merkezlerinin ve bazı ortaklarının sergilediği tutumların, gerilimleri azaltmak yerine daha da derinleştirdiği açıkça görülmektedir.

Türkiye’nin temel iddiası nettir: Dünya yeni kamplaşmalara değil, insan merkezli ve akılcı bir diplomasiye ihtiyaç duymaktadır. Bu anlayış, “Yurtta sulh, cihanda sulh” ilkesinin çağdaş bir dış politika pratiğine dönüştürülmüş hâlidir. Türkiye, sorunların askeri baskı, yaptırım veya vekâlet savaşlarıyla değil; diyalog, müzakere ve karşılıklı saygı temelinde çözülebileceğini ısrarla vurgulamaktadır. Aksi hâlde bu gerilimlerin bedeli yalnızca kriz bölgelerinde yaşayan halklara değil, küresel ölçekte tüm insanlığa ödetilecektir.

Gazze, Ukrayna, Kırım, Tayvan, Şincan Uygur Özerk Bölgesi, Keşmir, Irak, Libya, Arakan, Venezuela, İran, Grönland, Somali ve Sudan örneklerinde görüldüğü üzere bir takım gerekçelerle,yapılan seçici ve müdahaleler,ülkelerin iç siyasal tercihlerini dış baskılarla yönlendirme çabasına dönüşmüş, bu durum ise uluslararası sistemde derin bir güven erozyonu yaratmıştır. Türkiye, bu anlayışı ilkesel olarak reddetmekte; egemenlik ilkesinin ve temel hak ve özgürlüklerin evrensel değerler olduğunu her platformda açık bir dille savunmaktadır.

Öte yandan, silahlanmayı ve nükleer kapasiteyi artıran ülkelerin barış çağrıları, küresel güvenlik anlayışındaki temel çelişkiyi de gözler önüne sermektedir. Bu yaklaşım, barışı tesis etmekten ziyade, çatışmaları donduran ve kalıcı çözümleri geciktiren bir mahiyet taşımaktadır.

Türkiye’nin bu noktadaki farkı, meşruiyetini uluslararası hukuktan alan arabuluculuk ve denge siyasetidir. Türkiye; savaşın kaçınılmaz olmadığını, adil ve kalıcı barışın mümkün olduğunu hem sahada hem masada gösteren nadir aktörlerden biridir.

Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi üyeleri ile bazı Avrupa Birliği ülkelerinin farklı coğrafyalarda izlediği çıkar merkezli politikalar, küresel istikrarı zayıflatırken; Türkiye, tarihinden, medeniyet birikiminden ve vicdanından beslenen dış politika anlayışıyla “kazan-kazan” ilkesini esas almakta, güçlünün değil haklının yanında durmayı stratejik bir tercih olarak benimsemektedir.

Türkiye, bölgesinin ve dünyanın geleceğine ilişkin her meseleyi kadim devlet aklıyla okumakta; küresel dengelerdeki konumunu güçlendirecek adımları da kararlılıkla atmaktadır. Bugün dünya yeni bir adalet ve denge arayışı içindedir. Türkiye ise bu arayışta yalnızca bir izleyici değil; söz söyleyen, inisiyatif alan, çözüm üreten; gerektiğinde sahada, gerektiğinde masada olan etkin ve belirleyici bir aktördür.

‘Yeni Dünya Düzeni’ için; Beşli ve Beşliden  Büyük Olan  DÜNYA;TÜRKİYE’nin FARKINI daha net biçimde FARK ETMEKTEDİRLER!..

Yalçın TOPÇU
Cumhurbaşkanı Başdanışmanı