Trump tarafından geçen yıl uygulamaya konulan ve 20 şubatta Yüksek Mahkeme tarafından hukuka aykırı bulunan gümrük tarifeleri, şimdi yüz milyarlarca dolarlık bir geri ödeme krizine dönüşmüş durumda. İthalatçılar, 130 milyar doları aşan iade talebi için New York Manhattan'daki ABD Uluslararası Ticaret Mahkemesi'ne adeta akın ediyor.
Mahkeme kayıtlarına göre aralarında FedEx ve L'Oréal gibi çok uluslu devlerin yanı sıra yüzlerce küçük şirketin de bulunduğu yaklaşık 2 bin dava açıldı. Ancak bu sayı, hukuka aykırı tarifelerden etkilenen 300 binden fazla ithalatçı düşünüldüğünde buzdağının sadece görünen kısmı olarak değerlendiriliyor.
2024 yılında mahkemeye yalnızca 252 yeni dava açılmış olması, mevcut başvuru dalgasının boyutunu gözler önüne seriyor.
ABD Yüksek Mahkemesi, Trump yönetiminin uyguladığı tarifeleri hukuka aykırı buldu ancak geri ödemelerin nasıl yapılacağına ilişkin bir yol haritası çizmedi. Bu durum, sorumluluğu ABD Gümrük ve Sınır Koruma Kurumu (CBP) ile sekiz aktif hâkimi bulunan ticaret mahkemesine bıraktı.
Söz konusu davalar ilk olarak oyuncak şirketi Learning Resources'ten başlayıp diğer bazı firmalar tarafından açılmıştı. Dosyalar şimdi yeniden ticaret mahkemesine döndü. Davacıların avukatları 24 Şubat tarihli başvurularında, kendi davalarının emsal kabul edilerek geri ödeme yönteminin bu dosyalar üzerinden belirlenmesini talep etti.
Ancak özellikle küçük ve orta ölçekli ithalatçılar bu süreci beklemek istemiyor. Hukuki masrafların binlerce doları bulduğu belirtilirken, küçük şirketler dava açmak yerine CBP'nin basit ve düşük maliyetli bir iade sistemi kurmasını talep ediyor. Öneriler arasında temel bilgilerin girilebileceği özel bir internet portalı oluşturulması da yer alıyor.
Resmi mahkeme belgelerine göre, iptal edilen tarifeler 10 Aralık itibarıyla yaklaşık 34 milyon sevkiyattan tahsil edildi. Toplam tutarın 133 milyar dolar civarında olduğu belirtiliyor.
Ticaret hukuku uzmanı John Peterson, geri ödeme sürecinin asıl mega soru olduğunu ifade ederken, başka bir ticaret avukatı Daniel Pickard ise "Ortada 133 milyar dolar varsa, anlaşmazlıklar da kaçınılmazdır. Bu iş bitene kadar çok daha fazla dava göreceğiz." değerlendirmesinde bulundu.
CBP konuya ilişkin yorum talebine yanıt vermedi.
Mahkeme belgelerinde, 1998 yılında Yüksek Mahkeme'nin 11 yıl boyunca ihracatçılardan tahsil edilen liman bakım vergisini iptal etmesinin ardından yaşanan iade süreci örnek gösterildi. O dönemde mahkeme, binlerce davayı durdurarak uzman avukatlardan oluşan bir yönlendirme komitesi kurmuş ve tek bir emsal dava üzerinden süreci yönetmişti.
Yaklaşık iki buçuk yıl içinde 100 bine yakın hak sahibine toplam 730 milyon dolar ödeme yapılmıştı.
Ancak uzmanlara göre, Trump döneminde uygulanan tarifelerin hacmi ve kapsamı geçmiş örneklerle kıyaslanamayacak ölçüde büyük.
Eleştirmenler, Trump'ın korumacı ticaret politikalarının hukuki zemini zayıf, ekonomik maliyeti ise son derece yüksek olduğunu savunuyor. Yüksek Mahkeme'nin kararı, yönetimin uygulamalarının hukuka aykırı olduğunu tescillerken; şimdi ortaya çıkan 130 milyar dolarlık iade yükü, federal kurumları ve yargıyı büyük bir idari kaosla karşı karşıya bırakmış durumda.
Uzmanlara göre süreç yalnızca ekonomik değil, aynı zamanda kurumsal bir güven krizi oluşturma potansiyeli de taşıyor. On binlerce şirketin parasını geri almak için mahkeme kapısında beklediği bir ortamda, Trump yönetiminin ticaret politikalarının mali ve hukuki sonuçları uzun süre tartışılmaya devam edecek. (İLKHA)